اینجا همیشه شلوغِ شلوغ است ، فرقی نمی کند نزدیک عید باشد و سرشلوغی خرید نوروز به راه باشد یا همهمه خرید مدرسه ، اینجا حتی وسط هفته هم شلوغ است ، شاید به خاطر تنوع محصولات و ارزان تر بودن بعضی از کالاها است.

مشتری ها را دانه دانه کنار می زنم و چرخ دستی فروشگاه را به سمت غرفه روغن هُل می دهم، سراغ برند ِ همیشگی می روم ، خانم فروشنده ای که مسئول غرفه روغن است ، جلو می آید و دست در قفسه بالایی می کند و یک بطری روغن بیرون می آورد و می گوید : این برند جدید را دو هفته پیش آورده ایم و کیفیت خوبی دارد.

همسرم جلو می آید و تاکید می کند ” ببین تراریخته نباشد ” !

لا به لای ترکیبات نوشته شده بر روی برچسب روغن ، به یک پرانتز می رسم که درون آن نوشته شده ؛ (تغییر ژنتیکی یافته).

روغن را سرجایش می گذارم و می گویم : این تراریخته است !

 یکی دو نفر از مشتریانی که این روغن را در چرخ دستی خریدشان گذاشته بودند  بعد از من بطری ها را سر جایش گذاشتند اما مسئول غرفه اصرار داشت ما را متقاعد کند که تراریخته ها آنطور که می گویند ، خطرناک نیست.

از غرفه روغن که فاصله می گرفتم خانمی که در کنارم بود پرسید : چطور متوجه تراریخته بودن روغن شدم ؟ برایش توضیح دادم که روی هر محصول تراریخته معمولا این کلمه درج شود.

او جلوتر آمد و پرسید : شما دکتر هستید ؟ مکثی کرد و سوال دیگرش را  پرسید : اینکه می گویند تراریخته ها سرطان زاست ، درست است ؟

به او گفتم : دکتر نیستم اما از سلامت تراریخته ها ، مطمئن نیستم و ترجیح می دهم سراغش نروم.

سلامت محصولات تراریخته ، تقریبا چند سالی است که به دغدغه عمومی تبدیل شده است ، محصولاتی که کارشناسان علم ژنتیک می گویند ؛ از دستکاری ژنتیک گیاهان به دست آمده است و هر از چند گاهی برخی از این کارشناسان،  در خصوص خطرهای مصرف آن هشدار می دهند و از طرفی برخی کارشناسان علوم بیوتکنولوژی کشاورزی ، سلامت این محصولات را تایید می کنند و از فواید آن می گویند.

در این بین اما متولیان بهداشت و سلامت موضع دیگری دارند و می گویند : مضر یا مفید بودن محصولات تراریخته ، هنوز ثابت نشده است.

چندی پیش مصاحبه ای از وزیر بهداشت در برخی خبرگزاری ها منتشر شد که در آن دکتر نمکی اعلام کرد : تراریخته نه کاملا مضر و نه کاملا ایمن است.

مطلبی که مدیر نظارت بر فرآورده های غذایی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی گیلان هم به آن اذعان دارد و می گوید : در هیچ جای دنیا ، مضر و یا مفید بودن محصولات تراریخته ثابت نشده است و در بسیاری از کشورها ، این محصولات استفاده می شود.

دکتر مرجان مهدوی روشن افزود : در دستورالعمل های سازمان بهداشت جهانی هم منعی درخصوص مصرف محصولات تراریخته وجود ندارد اما محصولاتی که ترکیبات تراریخته دارند ، باید برچسب یا نشانه “تراریخته” داشته باشند تا مصرف کننده در جریان تراریخته بودن آن قرار گیرد.

وی می گوید : مردم نگران نباشند و مطمئن باشند ، سازمان غذا و دارو از عرضه محصولاتی که سلامت مصرف کننده را به خطر بیندازد ، جلوگیری خواهد کرد.

این متخصص تغذیه در پاسخ به این سوال که اگر محصولات تراریخته خطری برای سلامت ندارد ، پس درج عنوان آن بر روی محصول چه الزامی دارد؟ هم گفت : همانطور که مصرف کننده می بایست از ترکیبات غذایی یک محصول مطلع باشد ، حق دارد در جریان ترایخته بودن آن هم قرار بگیرید و از طرفی سازمان غذا و دارو از اواخر سال ۹۶ ، تولیدکنندگان این دست محصولات غذایی را ملزم به این کار کرده است.

آنطور که مدیر نظارت بر فرآورده های غذایی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی گیلان می گوید : درج عنوان ” تراریخته ” یا ” تغییر ژنتیک یافته ” در برچسب جلوی ترکیبات ، صرفاً احترام به مشتری و فراهم کردن قدرت انتخاب برای مصرف‌کننده است و هیچ ارتباطی با ایمنی و سلامت آن فرآورده ندارد.

دکتر مرجان مهدوی روشن با بیان اینکه فقط ۴ محصول ذرت ، کانولا یا کلزا ، سویا و پنبه دانه مشمول ترایختگی اند افزود : البته این به این معنا نیست که برای مثال همه ذرت هایی که در بازار است تراریخته اند چرا که تراریخته ها ، وارداتی هستند و محصولات تولید داخل را شامل نمی شوند؛ از طرفی محصولات تراریخته وارداتی هم از زیر ذره بین آزمایشگاه های سازمان غذا و دارو می گذرد و در صورت تراریخته بودن، باید بر روی برچسب آن محصول و یا فرآورده های جانبی که تراریخته جزو ترکیبات آن است ، درج شود.

مدیر نظارت بر فرآورده های غذایی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی گیلان با تاکید بر این موضوع که در فرآیند پایش کارخانه های تولید روغن و محصولات غذایی توسط کارشناسان و بازرسان غذا و دارو، نمونه هایی که مشمول تراریختگی اند، شناسایی و به چند آزمایشگاه تخصصی و معتمد سازمان غذا و داروی کشور فرستاده می شود گفت : در صورت محرز شدن تراریخته بودن این نمونه ها واحد تولید کننده آن، ملزم به درج عنوان “تراریخته” می شود.

این در حالی است که برخی از شهروندان مثل عفت خانوم که به قول خودش ؛ بیماری ها امانش را بریده و مجبور است خیلی مراقب تغذیه اش باشد ، اصلا در جریان برچسب های تراریخته نیستند.

عفت خانوم می گوید : چند باری پای برنامه های تلویزیونی که موضوع تراریخته را دنبال می کردند، نشسته است اما آخرش سر در نیاورده که تراریخته ها مضرند یا مفید ؟

عباس آقا راننده تاکسی هم که دوست دارد از تراریخته بیشتر بداند می گوید : همسرم همیشه سفارش می کند ؛ موقع خرید روغن حتما ترکیباتش را بخوانم تا تراریخته نباشند اما آنقدر این کلمه ریز نوشته شده که خوانا نیست و حتما باید به دنبال این کلمه بگردیم تا پیدایش کنیم، این درحالی است که نام محصول ، علامت ها و نشان های دیگر درشت و واضح درج شده است.

مشکلی که مدیر نظارت بر فرآورده های غذایی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی گیلان در توضیح آن می گوید : اجرای قانون درج تراریختگی در گیلان از پارسال الزامی شده و چون برچسب های محصولات غذایی ، پیش از الزامی شدن این قانون ، تولید شده ، تولید کنندگان برای اینکه برای برچسب های جدید دوباره هزینه نکنند، مجبورند در همان فضایی که برای درج ترکیبات و تاریخ تولید و انقضا تعیین شده ، جایی برای ثبت تراریخته بودن محصول پیدا کنند.

دکتر مرجان مهدوی روشن با تاکید بر اینکه گیلان، در درج برچسب ترایختگی محصولات غذایی در کشور پیشرو است گفت : ۸۵ تا ۹۰ درصد از محصولات غذایی که رد پای تراریخته در آنها دیده می شود، برچسب این عنوان را دارد و معاونت غذا و دارو، نظارت و پایش تمام محصولات تراریخته کارخانه ای را با جدیت دنبال می کند و تاکنون تعدادی از واحدهای متخلف را که در ترکیبات غذایی محصول شان ، مواد تراریخته استفاده کرده و آن را درج نکرده بودند ، به مراجع غذایی معرفی کرده شده است.

با وجود همه نظارت ها برای درج عنوان تراریخته بر روی محصولات کارخانه ای ، سوال اینجاست تکلیف محصولاتی مثل ذرت که مشمول تراریختگی هستند و کارخانه ای نیستند، چیست و مشتریان چگونه باید در جریان تراریخته بودن آن قرار بگیرند ؟

ذرت هایی که به صورت فله در گوشه پیاده روهای خیابان ها و در بازارها توزیع می شود و بهار و تابستان بیشتر عطر وبویِ بوداده اش در خیابان های شهر می پیچد و زمستان و پاییز در درون لیوان های کاغذی کوچک ، بخار پز شده ، در دست خیلی ها به ویژه کودکان است ؟

سوالاتی که مدیر نظارت بر فرآورده های غذایی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی گیلان پاسخش را در دو جمله بیان می کند : سازمان غذا و دارو براساس وظایفی که دارد، کنترلی بر محصولات فله ندارد و فقط محصولات کارخانه ای را رصد می کند !

و این یعنی شاید ذرت بخارپزی که در لیوان کاغذی در دست کودک من و شماست ، تراریخته باشد و من و شما در جریان موضوع نباشیم .

صدیقه مادر ۲ دختر ۱۳ و ۶ ساله است که ترجیح می دهد محصول تراریخته استفاده نکند اما پاییز و زمستان، ذرت بخار پز پای ثابت تنقلات فرزندانش است.

او می گوید : تا به امروز فکرش را هم نمی کردم ، این ذرت ها تراریخته باشند ، هرچند بعضی ها می گویند؛ محصولات تراریخته خطری ندارد اما مردم هنوز مطمئن نیستند!

موضوعی که دغدغه تولیدکنندگانی است که در محصولات غذایی شان رد پایی از مواد اولیه تراریخته دیده می شود.

این تولید کنندگان می گویند : مردم چندان از محصولات تراریخته استقبال نمی کنند و اگر آن را روی محصولات مان درج کنیم ، مشتریان مان را از دست خواهیم داد.

پروفسور علی کرمی ، استاد دانشگاه ، متخصص بیوتکنولوژی پزشکی و فوق تخصص مهندسی ژنتیک با اشاره به اینکه سابقه تولید محصولات تراریخته در دنیا به حدود ۳۵ سال پیش بر می گردد گفت : متاسفانه برخی ها، محصولات تراریخته را با محصولات اصلاح شده اشتباه می گیرند ، این درحالی است که بر اساس تعریف بین المللی، محصولات تراریخته به محصولات دستکاری شده ژنتیکی یا ترکیب یافته ژنتیکی می گویند اما محصولات اصلاح شده ، تراریخته نیستند و  فقط ژن شان اصلاح شده است و ۹۰ درصد محصولات کشاورزی را  تشکیل می دهد و مصرف آن حتی در طولانی مدت خطری ندارد.

وی در تشریح بیشتر این موضوع افزود : در محصولات تراریخته یک ژن بیگانه را با روش های دستکاری ژنتیک ، وارد ساختار ژنتیک یک گیاه می کنند اما در روش های اصلاح  ژنتیکی و اصلاح نژاد، ژن بیگانه وارد ساختار ژنتیکی نمی شودو اصل همان ساختار گیاه است.

پروفسور علی کرمی می گوید : برخی از دانشمندان حدود ۳۵ سال پیش برای بالا بردن مقاومت و کاهش مصرف سموم در تولید گیاهی چون ذرت ، ژنی موسوم به  bt  را وارد ژن این گیاه کردند که به نوعی کار واکسن را در آدم ها انجام می دهد و گیاه را در مقابل آفت مقاوم می کند.

او افزود : هدف دیگری که دانشمندان در دستکاری ژنتیکی و تولید محصولات تراریخته دنبال می کرند بالا بردن مقاومت گیاهان نسبت به علف کش های قوی چون رانداپ بود تا گیاهی که سم پاشی شده مثل علف های هرز خشک نشود و از بین نرود ، برای همین ژن دوم را هم وارد ساختار گیاه ذرت کردند.

این دارنده مدرک فوق تخصص مهندسی ژنتیک از آمریکا با بیان اینکه عموما ۳۰ درصد محصولات کشاورزی بر اثر آفات و علف های هرز از بین می رود گفت : دانشمندان با این دستکاری ژنتیکی در پی کاهش ضایعات و میزان تولید و عملکرد محصولات بودند ؛ غافل از اینکه آفت ها موجودات زنده ای هستند که به تدریج نسبت به هر نوع سم یا مقاومتی واکنش نشان می دهند و به آن مقاوم می شوند ؛ این را در مقاله های علمی که ۳۰ سال بعد از تولید محصولات تراریخته منتشر شد، می توان دریافت، موضوعی که باعث شد دوباره کشاورزان به مصرف سوم کشاورزی روی بیاروند.

پروفسور علی کرمی در تشریح این موضوع با بیان اینکه تراریخته علم بدی نیست و فقط از آن بد استفاده شده است گفت : برای مثال انسولین دستاورد مهندسی زنتیک است ؛ بنابراین بهتر است از این علم در حوزه درمان و تولید دارو استفاده شود نه تغذیه عمومی !

وی معتقد است در دستکاری ژنتیکی موجودات زنده از جمله گیاهان، باید بادقت بیشتری انجام شود و نیاز به زمان بیشتری است ؛ این درحالی است که دستکاری ژنتیکی در مدت یک تا دو سال به نتیجه می رسد اما اصلاح ژنتیک سالها به طول می انجامد.

این استاد دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله با بیان اینکه سرطان در واقع از تکثیر مهار نشده سلول‌ها ایجاد می شود گفت :  ممکن است جهشی در یک سلول رخ دهد که اگر سیستم ایمنی قوی و سالم باشد ، این سلول خطرناک جهش یافته را که احتمال سرطانی شدنش وجود دارد، از بین می برد.

آنطور که پروفسور کرمی می گوید : براساس تحقیقات انجام شده ، مصرف مستقیم محصولات تراریخته در طولانی مدت، باعث التهاب دستگاه گوارش و ضعیف شدن سیستم ایمنی می شود ؛ مشکلی که مقاومت بدن را در مقابل رشد سلول کنترل نشده یا همان سرطان، پایین می آورد.

او با بیان اینکه در خصوص سلامت و آثار بد روغن هایی که ردپای محصولات تراریخته در آن دیده می شود، هنوز تردید وجود دارد افزود : این موضوع در حال بررسی است اما بیشتر کارشناسان پیشنهاد می کنند ؛مردم روغن آفتابگردان ، زیتون و کنجد بخرند.

او با این جملات خیال شهروندان را راحت می کند ؛  به جز ۴ محصول  سویا ، کلزا ، پنبه دانه و ذرت هیچ کدام از غلات ، حبوبات ، سیب زمینی و پیاز و دیگر محصولات کشاورزی تراریخته نیستند و از طرفی محصولات تراریخته وارداتی اند و در داخل کشور تولید نمی شوند ؛ بنابراین شهروندان می توانند از ذرت های تولید داخل کشور، با خیال راحت استفاده کنند.

این فوق تخصص مهندسی ژنتیک در عین حال تاکید دارد، ذرت بخار پزی که به ذرت مکزیکی معروف است، اغلب وارداتی و تراریخته است و مصرف طولانی مدت آن به ویژه برای کودکان مضر است.

پروفسورعلی کرمی معتقد است: قوانین منع واردات تراریخته و برچسب روی این محصولات ، باید بیشتر جدی گرفته شود.

راهبردی که مهرداد لاهوتی نماینده مردم لنگرود در مجلس شورای اسلامی و عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس هم بسیار بر آن تاکید دارد.

وی با اشاره به قانون برنامه ششم توسعه که در آن به بررسی بیشتر سلامت محصولات تراریخته تاکید شده است گفت : براساس بند (چ) ماده ۳۱ این قانون ، که در آن به ممنوعیت رهاسازی تولید و مصرف تولیدات تراریخته در چهارچوب قانون ایمنی و زیستی تاکید شده و نیز تبصره ۱۷ آن ، دولت باید اقدام لازم را در خصوص آزمایش مواد غذایی و تشخیص محصولات تراریخته انجام دهد و بر روی محصولاتی که حتی بخشی از مواد اولیه آن تراریخته است ، برچسب تراریخته بزند.

مهرداد لاهوتی افزود : اگرچه خطر ساز بودن یا نبودن این محصولات هنوز در حال بررسی است اما خطرات احتمالی آن هم باید بر روی برچسب این محصولات ذکر شود تا مردم حق انتخاب داشته باشند.

او به محصولات دخانی اشاره دارد می گوید : بر اساس قوانین جهانی همه تولیدکنندگان دخانیات باید بر روی پاکت های سیگار ، خطرات مصرف آن را درج کنند و این رویه باید در زمینه محصولات تراریخته هم رعایت شود.

این نماینده مجلس که معتقد است دولت به هیچ یک از وظایف خود در خصوص محصولات تراریخته خوب عمل نکرده می گوید : مجلس در آینده نزدیک از بُعد نظارتی ورود و این موضوع را بررسی خواهد کرد.

در حالی که متولیان سلامت غذا و داروی گیلان می گویند ؛ همه کشورهای دنیا از محصولات ترایخته استفاده می کنند ، نماینده مردم لنگرود اعلام می کند که ۴۰ کشور دنیا تولید و واردات این محصولات را ممنوع کرده اند .

مهرداد لاهوتی افزود : وقتی تحقیقات نشان می دهد مصرف این نوع محصولات در درازمدت می تواند سلامت افراد را به خطر بیندازد چرا باید ریسک کنیم و آن را وارد کنیم .

تصمیم گیری در خصوص مصرف یا حذف محصولات تراریخته با خود شهروندان است ، چیزی که در خلال این گزارش شاید بیشتر مورد توجه مردم باشد ، موضوع درج عنوان تراریخته بر روی محصولات است.

شهروندان مثل برخی از نمایندگان شان در خانه ملت ، انتظار دارند ؛ قوانینی که اجرای آن می تواند خیال خیلی ها را از تراریخته ها راحت کند ، هر چه سریعتر و بهتر از قبل اجرا شود.

البته مردم هم باید به سلامت و کیفیت غذایی که می خورند ، بیشتر اهمیت دهند! موضوعی که خداوند متعال در قرآن کریم در آیه ۲۴ سوره عبس بر آن تاکید دارد و می فرماید :  ” فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ إِلَى طَعَامِهِ ؛ پس انسان باید به خوراکش با تأمل بنگرد “.